บุคคลิกภาพและจรรยาบรรณของนักดนตรี

บิคคลิกภาพและจรรยาบรรณของนักดนตรี

ไม่ว่าการศึกษาวิชาการดนตรีนั้น จะเป็นไปเพื่อบระกอบอาชีพ เพื่อประดับความรู้หรือเพี่อการอื่น ๆ ผู้ศึกษา เมื่อสามารถเล่นดนตรีเป็น อ่านโน้ตดนตรีได้ ย่อมได้ชื่อว่าเป็นนักตนตรีคนหนี่ง ความเก่งกาจสามารถมากหรือน้อย เป็นเรื่องทที่จะต้องฝึกฝนกันเอาเองในภายหลัง การที่นักดนตรีผู้ที่เก่งกว่าจะเหยีดหยามผู้ที่มีฝีมือด้อยกว่า ว่ามิใช่เป็นนักดนตรีที่แท้จริงนั้น ย่อมเป็นโลกทัศน์ที่ผิดเป็นอยางยิ่ง

การดนตรีก็เปรียบได้กับศาสตร์อื่นๆ ทั่วไป คือ มีทั้งงผู้ที่เก่งกว่าและผู้ที่ยัง อยู่ในระหว่างการฝึกฝน คือมีฝีมือที่ด้อยกว่า ดังนั้นสิ่งที่เราจะต้องคำนึงถึงไม่น้อยไปกว่าเนี้อหาทฤษฎีดนตรีก็คือการหมั่นฝึกฝนและสำรวจตนเองในเรื่องของโลกทัศน์ที่มีต่อดนตรี และเรื่องทั่วไป

คุณสมบัติของนักดนตรีที่ดี

๑. การขยันขันแข็งในการฝ้กซ้อม จะช่วยให้มความคล่องตัว ช่วยเพิ่มพูนฝีมือ เพิ่มพูนความเข้าใจ เพิ่มพูนความเร็ว การขยันฝึกซ้อมนั้น จะต้องทำให้เป็นนิสัย แม้จะได้ชื่อว่าเป็นผู้เก่งแล้ว ก็ยังต้องหมั่นฝึกซ้อมอยู่เสมอ

๒. หมั่นศึกษาหาความรู้ทางดนตรีเพิ่มเติมอยู่เสมอจากครู อาจารย์ จากเพื่อนร่วมงาน จากตำหรับตำรา จากการฟัง ฯลฯ วิวัฒนาการและเทคโนโลยี ก้าวไปบ้างหน้าตลอดเวลาถ้าหยุดศึกษา จะกลายเป็นคนล้าหลัง และตามเพื่อนพ้องไม่ทัน

๓. มีความละเอียดละออในการฟัง การอ่าน การเขียนและการเล่น อย่าปล่อยให้รายละเอียดที่ไพเราะน่าสนใจ หรือกลเม็ดต่างๆ ผ่านไป โดยมิได้กระทบประสาทสัมผัสของเรา

๔. หมั่นดูแลรักษาเครื่องมือประจำตัวที่ใช้ประกอบอาชีพ หรือเล่นเป็นประจำ ให้อยู่ในสภาพที่ดีอยู่เสมอ เสียงทุกเสียงต้องไม่เพี้ยนเลย(เป็นอันขาด) สภาพของเครื่องตนตรีต้องใช้การได้ดีตลอดเวลา

๕. ลดอัตตาในตนเองให้มากที่สุด จงเป็นคนถอมตัว อย่าถือว่า ความคิดของตนเองเป็นใหญ่ อย่าคิดว่าเราเองต้องเป็นฝ่ายถูกตลอดกาล การคิดเช่นนั้นจะทำให้เราไม่ได้อะไร ที่ใหม่ๆ และกลายเป็นคนโง่ที่คิดว่าตัวเองฉลาด

ตนตรีนั้น เป็นศิลปะอิสระที่ไร้ขอบเขต เช่นเดียวกับภาพเขียน ความไพเราะ ไม่ได้อยู่ที่การเล่นถูกต้องตามต้นกำเนิดเดิม แต่อยู่ที่ผู้เล่นสามารถสื่อถึงผู้ฟังได้ดีเพียงไรในท่วงทำนองเดียวกัน เสียงประสานหรือคอร์ด อาจเปลี่ยนแปลงไปได้เสมอ ซึ่งขึ้นอยู่กับลีลาของเพลง และอารมณ์ที่ผู้เล่นต้องการให้เป็นไป การมีอัตตามาก จะทำให้เราถูกขังอยู่กับความคิดคำนึงของเราคนเดียว และไม่อาจก้าวพ้นไปรับความเป็นอิสระในทางความคิด ทั้งที่เราก็มีความสามารถในการสร้างสรรค์ได้ดีคนหนึ่ง

๖. อย่าตำหนิติเตียนผู้มีฝีมือด้อยกว่า จงแนะนำสิ่งที่น่าสนใจแก่เขา ตามกำลังความสามารถของเขาที่จะรับได้ จงให้กำลังใจแก่เขา และส่งเสริมให้เขามีฝีมือขึ้นมาเสมอเรา หรือก้าวไปกว่าเรา ความเจริญและความดีงามของสังคมอยู่ที่การมีคนที่มีคุณภาพจำนวนมาก

๗. เป็นคนที่มีมนุษย์สัมพันธ์ที่ดี ไม่ว่าในหมู่เพื่อนร่วมงาน หรือผู้เกี่ยวข้องอื่นๆ ในธุรกิจการดนตรี รับฟังและเคารพในความคิดเห็นของคนอื่น อย่าเป็นตัวสร้างปัญหาให้กับบุคคลอื่นเสมอๆ จะทำาให้เรากลายเป็นบุคคลที่น่าเบื่อหน่าย

๘. เป็นผู้ที่ตรงต่อเวลา ไม่วาเป็นการนัดฝึกซ้อมหรือในการแสดงจริง ต้องตรงต่อเวลาจริงๆ ทั้งต้องเผื่อเวลาไว้สำหรับอุปสรรคในการเดินทางด้วย งานทุกงานควรเริมต้นและจบลงตามกาหนดการ

๙. เมื่อมีโอกาสถ่ายทอดความรู้สู่ผู้อื่น จงกระทำในลักษณะ แนะนำ แจกแจงให้เห็นจงอย่าสอน ถ้าจะสอนต้องคำนึงถึงความยอมรับในตัวเรา จากผู้เรียนให้มาที่สุด

๑๐. จงเคารพในสิทธิส่วนบุคคลของผู้อื่น อย่าถือวิสาสะหยิบหรือเคลื่อนย้ายเครื่องมือของผู้อื่น โดยเจ้าของไม่ได้อนุญาตเสียก่อน

๑๑. จงเป็นผู้มองโลกในแง่ดีเสมอ ให้อภัยคน อย่าเป็นคนโกรธง่าย อย่าใช้ยาเสพติด เมื่อต้องการอารมณ์สุนทรีย์ นักดนตรีควรจะมีอารมณ์สุนทรีย์โดยธรรมชาติ มองโลกให้กว้าง

๑๒. อย่าเปรียบเทียบตนเองกับผู้อื่น ทั้งฝีมือและพฤติกรรม คนแต่ละคนมีจริตและสิ่งเอื้ออำนวยที่แตกต่างกัน โดยธรรมชาติ ไม่มีอะไรที่จะเปรียบเทียบกันได้ ความกระตือรือร้นความทะเยอทะยานที่จะมีฝีมือและความรู้ที่มากขึ้น ควรขึ้นอยู่กับความท้าทายจากสิ่งที่เราเรียนรู้นี้ มิใช่เกิขึ้นเพราะอยากเอาชนะผู้อื่น เราจะไม่วันชนะใครตราบเท่าที่เราอยากเอาชนะ

                 ความเป็นนักดนตรี สิ่งที่จะต้องกระทบเป็นประจำคือเล่นดนตรีเพื่อสื่อถึงผู้ฟัง เท่ากับว่าตลอดเวลาเราทำงานเพื่อผู้อื่นอยู่แล้ว ดังนั้นจิตสำนึกของนักดนตรี จึงควรคิดถึงผู้อื่นก่อนตนเองจงทำทุกสิ่งทุกอย่างเพื่อผู้อื่นได้รับความสุข เต็มที่ จะต้องนึกเสมอว่า สิ่งที่ออกไปจากเรา ผู้อื่นเขารับแล้วพอใจไหม ยินดีหรือไม่ การคิดคำนึงอย่างนี้จะทำให้เรากระทำแต่สิ่งที่ดีอยู่ตลอดเวลาและรับความ รู้สึกเป็นสุข ทึ่ได้ทำให้ผู้อื่นมีความสุข

ทฤษฎีดนตรีสากลเบื้องต้น

ทฤษฎีดนตรีสากลเบื้องต้น

ทฤษฎีดนตรีสากลเบื้องต้น

ทฤษฎีดนตรีสากลเป็นสิ่งจำเป็นที่ต้องศึกษาเพื่อเป็นแนวทางพื้นฐานสู่การปฏิบัติเครื่องดนตรีโน้ตดนตรีสากลและเครื่องหมายต่างๆ คือสัญลักษณ์ที่ให้ปฏิบัติ ดังนั้นทฤษฎีดนตรีสากลจึงควรศึกษาและฝึกเพื่อให้เกิดทักษะ ปฏิบัติจนเกิดความคล่องแคล่วด้วยความเข้าใจ

สาระการเรียนรู้

ทฤษฎีดนตรีสากล

กิจกรรฝึกทักษะที่ควรเพิ่มให้นักเรียน

1. อธิบายทฤษฎีดนตรีสากลขันพื้นฐานได้

2. อ่าน เขียน สัญลักษณ์ต่างๆ ของดนตรีสากล และบันทึกโน้ตดนตรีสากลได้

ทฤษฎีดนตรีสากล

1. บรรทัดห้าเส้น (Staff)

บรรทัดห้าเส้น (Staff) ประกอบด้วยเส้นตรงขนานกันจำนวน 5 เส้น และช่องบรรทัดจำนวน 4 ช่อง โดยเส้นบรรทัดมีระยะห่างเท่ากัน การนับเส้นหรือบรรทัดห้าเส้นให้นับตามลำดับจากล่างไปบนโดยนับเส้นหรือช่องล่างสุดเป็น 1 2 3 4 5 ตามลำดับ ในการบันทึกตัวโน้ตและสัญลักษณ์ต่างๆ ทางดนตรีสากลจะบันทึกบนบรรทัดห้าเส้นเป็นหลัก

 2. ตัวโน้ต (Note)

ตัวโน้ต เป็นสัญลักษณ์ที่ใช้บันทึกแทนระดับเสียง และความยาวของเสียง ส่วนประกอบสำคัญของตัวโน้ต ได้แก่ ส่วนหัวตัวโน้ต และส่วนหางตัวโน้ต ซึ่งขึ้นอยู่กับลักษณะโน้ตต่างๆ

2.1 เมื่อตัวโน้ตอยู่ต่ำกว่าเส้นที่ 3 หางตัวโน้ตจะชี้ขึ้น

2.2 เมื่อตัวโน้ตอยู่สูงกว่าเส้นที่ 3 หางตัวโน้ตจะชี้ลง

2.3 เมื่อกลุ่มตัวโน้ตอยู่เส้นที่ 3 หางตัวโน้ตจะชี้ขึ้นหรือลงก็ได้ ขึ้นอยู่กับกลุ่มตัวโน้ต

การรวบรวมหางตัวเขบ็ต

โน้ตตัวเขบ็ตลักษณะเดียวกัน เช่น ตัวเขบ็ต 1 ชั้น หรือตัวเขบ็ต 2 ชั้น สามารถเขียนหางตัวโน้ตรวบรวมเป็นหมวดหมู่ เพื่อความสวยงามเป็นระเบียบง่ายต่อการอ่าน

3. ค่าตัวโน้ต

ค่าตัวโน้ต ลักษณะตัวโน้ตมีหลายลักษณะ ค่าตัวโน้ตลักษณะต่างๆ สามารถเปรียบเทียบค่าความยาวโน้ต และมีชื่อเรียกลักษณะโน้ตต่างๆ ดังนี้

ภูมิเปรียบเทียบค่าตัวโน้ต

แผนภูมเปรียบเทียบค่าตัวโน้ต

ตารางเปรียบเทียบค่านับ

จะเห็นว่าค่าจังหวะนับของโน้ตตัวกลมมากที่สุด ตัวขาว ตัวดำ ตัวเขบ็ต 1 ชั้น ตัวเขบ็ต 2 ชั้นและตัวเขบ็ต 3 ชั้น จะมีค่าลดลงทีละครั้งตามลำดับ เช่น

4. ตัวหยุด (Rest)

ตัวหยุด คือ สัญลักษณ์ทางดนตรีที่กำหนดให้เงียบเสียงหรือไม่ให้เล่นในระยะ เวลาตาม

ค่าตัวหยุดนั้นๆ ตัวหยุดมีหลายชนิดสอดคล้องกับตัวโน้ตลักษณะต่างๆ

ตัวหยุดลักษณะต่างๆ ตามค่าตัวโน้ต

5. เส้นน้อย (Leger Lines)

เส้นน้อย คือ เส้นสั้นๆ ที่อยู่ต่ำกว่าหรือสูงกว่าบรรทัดห้าเส้น มีระยะห่างเท่ากับบรรทัดห้าเส้นโน้ตที่อยู่ต่ำหรือสูงมากๆ จะต้องอาศัยเส้นน้อยตามลำดับ เช่นโน้ตที่คาบเส้นจะเรียงลำดับกับโน้ตที่อยู่ในช่องถ้าหากเส้นน้อยมีมากกว่าสามเส้น ควรใช้วิธีการเปลี่ยนกุญแจประจำหลักหรือใช้เครื่องหมายคู่แปดช่วย เพื่อให้สะดวกต่อการอ่าน

6. กุญแจ (Clef)

กุญแจ คือ สัญลักษณ์ทางดนตรีที่บันทึกไว้ที่บรรทัดห้าเส้น เพื่อกำหนดระดับเสียงโน้ตที่อยู่ในช่องและอยู่บนเส้นของบรรทัดห้าเส้น กุญแจที่ใช้ในปัจจุบันมี 3 แบบ ดังนี้

6.1 กุญแจซอล หรือกุญแจ G (G clef) คือ กุญแจที่กำหนดให้โน้ตซอล (G) อยู่บรรทัดเส้นที่ 2 กุญแจชนิดนี้นิยมมากในกลุ่มนักดนตรี นักร้อง ใช้กับเครื่องดนตรีที่นิยมทั่วไป เช่น กีตาร์ ไวโอลินทรัมเป็ต ฯลฯ กญแจซอลมีชื่อเรียกภาษาอังกฤษ คือ เทรเบิลเคลฟ (Treble clef)

6.2 กุญแจฟา หรือกุญแจ F (F clef) คือ กุญแจที่กำหนดให้โน้ตฟา (F) อยู่บนเส้นที่ 4 กุญแจชนิดนี้นิยมใช้กับเสียงร้องหรือเครื่องดนตรีที่มีเสียงต่ำ เช่น เชลโล เบส ทรอมโบน ฯลฯกุญแจฟามีชื่อเรียกภาษาอังกฤษอีกชื่อคือ เบสเคลฟ (Bass clef)

กุญแจโดเทเนอร์ (Tenor clef) ใช้บันทึกโน้ตที่เล่นกับเชลโล และบาสซูน

6.3 กุญแจโด หรือกุญแจ C (C clef) คือ กุญแจที่กำหนดให้เสียงโด (C) อยู่บนเส้นใดก็ได้ของบรรทัดห้าเส้น ให้เป็นเสียงโดกลาง

กุญแจโดอัลโต

กุญแจโดอัลโต (A lot clef) ใช้บันทึกโน้ตที่เล่นกับวิโอลา

กุญแจโดเทเนอร์

กุญแจโดอัลโต (A lot clef) ใช้บันทึกโน้ตที่เล่นกับวิโอลา

7. การเรียกชื่อตัวโน้ต

การเรียกชื่อตัวโน้ตสากลที่นิยมมี 2 ระบบ ได้เเก่

7.1 ระบบโซฟา (So-Fa system) ใช้เรียกตัวโน้ตเรียงลำดับจากเสียงต่ำไปเสียงสูง ดังนี้ โด (Do) เร (Re) มี (Mi) ฟา (Fa) ซอล (Sol) ลา (La) ที (Ti)

7.2 ระบบตัวอักษร (Latter system) ใช้เรียกชื่อโน้ตเรียงลำดับจากเสียงต่ำไปเสียงสูง

ดังนี้ A B C D E F G โดยใช้ตัวอักษร A แทนด้วยตัว ลา

การเรียกชื่อโน้ตในกุญแจ

เมื่อใช้กุญแจซอล (G clef) เรียงลำดับจากตัวโด ดังนี้

เมื่อใช้กุญแจฟา (F clef) เรียงลำดับจากตัวโด ดังนี้

8. เส้นกันห้อง (Bar line)

เส้นกันห้อง คือ เส้นตรงแนวตั้งที่ขีดขวางบรรทัดห้าเส้น เพื่อกั้นแบ่งโน้ตในแต่ละห้อง ให้มีจำนวนจังหวะตามที่เครื่องหมายกำหนดจังหวะกำหนดไว้

8.1 ใช้กั้นห้องเพลง

8.2 ใช้กั้นจบตอนหรือจบท่อนเพลง โดยใช้เส้นกันห้องคู่ (Double Bar Line)

9. การเพิ่มค่าตัวโน้ต

การเพิ่มค่าตัวโน้ต และเพิ่มค่าตัวหยุด สามารถทำได้ดังนี้

9.1 การประจุด (Dot) คือ การประจุดที่ด้านขวาตัวโน้ต หรือที่ตัวหยุด จะมีผลให้ค่าโน้ตนั้นๆเพิ่มมากขึ้นครึ่งหนึ่งของค่าตัวโน้ตนั้น เช่น

   9.2 เครื่องหมายโยงเส้นทาย (Tie) ใช้กับโน้ตที่มีระดับเสียงเดียวกัน จะเพิ่มค่าเท่ากับค่าโน้ตสองตัวรวมกัน โดยจะเล่นที่โน้ตตัวแรก ลากเสียงไปสิ้นสุดที่ตัวสุดท้ายที่เครื่องหมายที่กำหนดไว้ เช่น

                9.3 ใช้สัญลักษณ์เฟอร์มาตา (Fermata) หรือเป็นเส้นโค้งครึ่งวงกลมมีจุดตรงกลาง ใช้บันทึกไว้ที่หัวโน้ต เพื่อเพิ่มค่าตัวโน้ตให้ลากยาวเท่าใดก็ได้ไม่ได้กำหนดไว้ขึ้นอยู่กับความพึงพอใจของผู้เล่น เช่น

10. เครื่องหมายกำหนดจังหวะ (Time Signature)

เครื่องหมายกำหนดจังหวะ คือ ตัวเลขสองตัวที่เขียนไว้หลังกุญแจ คล้ายลักษณะเลขเศษส่วนแต่ไม่มีเส้นขีดคั่นกลาง เลขตัวบนจะบอกว่า 1 ห้องเพลงมีกี่จังหวะ ส่วนเลขตัวล่างบอกโน้ตที่ใช้เป็นเกณฑ์ 1 จังหวะ เช่น

            นอกจากนี้เครื่องหมายกำหนดจังหวะ ยังมีลักษณะที่เป็นสัญลักษณ์ซึ่งใช้แทนตัวเลขได้ เช่น

11. อัตราจังหวะ

อัตราจังหวะ เป็นเครื่องหมายกำหนดอัตราจังหวะ ที่บอกถึงค่าตัวโน้ต และจำนวนจังหวะในแต่ละห้องเพลง อัตราจังหวะ (Time) เป็นกลุ่มโน้ตที่ถูกจัดแบ่งจังหวะเคาะที่เท่าๆ กันในแต่ละห้องเพลงและทำให้เกิดชีพจรจังหวะ (Pulse) คือ การเน้นจังหวะหนัก-เบา กลุ่มอัตราจังหวะโดยทั่วไปมี 3 ลักษณะคือ

11.1 อัตราจังหวะสองธรรมดา (Simple duple time) คือ จังหวะเคาะในแต่ละห้องเพลงมี 2 จังหวะ เช่น

11.2 อัตราจังหวะสามธรรมดา (Simple triple time) คือ จังหวะเคาะในแต่ละห้องเพลงมี 3 จังหวะ เช่น

11.3 อัตราจังหวะสี่ธรรมดา (Simple quadruple time) คือ จังหวะเคาะในแต่ละห้องเพลงมี 4 จังหวะ เช่น

เครื่องหมาย  > คือ การเน้นจังหวะที่โน้ตในจังหวะที่ 1 ของแต่ละอัตราจังหวะ

แสดงการเคาะอัตราจังหวะ 1 จังหวะ

พื้นฐานการเคาะ 1 จังหวะ อาจใช้การตบเท้าจากจุดเริ่มต้นตบเท้าลง คือ จังหวะตก แล้วยกเท้าขึ้นจุดเดิม คือ จังหวะยก

************************

กิจกรรมส่งเสริมการเรียนรู้

1. นักเรียนศึกษาความรู้เรื่อง ตัวโน้ต ชื่อตัวโน้ตตัวหยุด สัญลักษณ์ต่างๆ โดยขอคำแนะนำจากครูผู้สอนหรือผู้รู้

2. นักเรียนจัดกลุ่ม กลุ่มละ 4-5 คน หาโน้ตเพลงที่สนใจ ฝึกอ่านโน้ตเพลงบนบรรทัดห้าเส้น บอกชื่อโน้ตได้อย่างถูกต้อง

3. นักเรียนทำบัตรคำตัวโน้ต หรือสัญลักษณ์ที่เกี่ยวข้องทางดนตรีสากล คนละ 2-5 ใบ ใช้แลกเปลี่ยนความรู้ เพื่อถามเพื่อนในขั้นเรียน

คำถามท้ายหน่วยการเรียนรู้

ให้นักเรียนตอบคำถามต่อไปนี้

1. โน้ตดนตรีสากล มีประโยชน์ต่อการเรียนดนตรีอย่างไร

2. เพราะเหตุใดผู้ฝึกเครื่องดนตรีสากลต้องฝึกอ่านโน้ตให้ชำนาญ

องค์ประกอบดนตรีไทยและการอ่าน-เขียนโน้ตไทย

องค์ประกอบดนตรีไทยและการอ่าน-เขียนโน้ตไทย

องค์ประกอบดนตรีไทยและการอ่านการเขียนโน้ตไทย

ดนตรีมีองค์ประกอบที่สำคัญ ได้แก่ จังหวะ เสียง ทำนองเพลง การประสานเสียง พื้นผิว คีตลักษณ์

และสีสันของเสียง

สาระการเรียนรู้

ความแตกต่างเรื่ององค์ประกอบของดนตรี

กิจกรรมฝึกทักษะที่ควรเพิ่มให้นักเรียน

                จำแนกความแตกต่างเรื่ององค์ประกอบของดนตรี

ความแตกต่างเรื่ององค์ประกอบของดนตรี

๑. จังหวะ (Element of Time)

จังหวะ คือ การแบ่งส่วนย่อยของทำนองออกเป็นระยะๆ และดำเนินไปด้วยเวลาอันสม่ำเสมอทกุระยะที่แบ่งออกเรียกว่า จังหวะ จังหวะที่ใช้อยู่ในดนตรีไทยมีอยู่ ๓ ชนิดด้วยกัน คือ

๑.๑ จังหวะสามัญ เป็นจังหวะที่กำหนดอยู่ในใจของนักดนตรีและนักร้องไม่มีเครื่องทำจังหวะชนิดใดสามารถบรรเลงหรือร้องได้อย่างสม่ำเสมอ

                ๑.๒ จังหวะฉิ่ง เป็นการแบ่งจังหวะด้วยการตีฉิ่ง และทำให้รู้จังหวะหนักและจังหวะเบาเสียง “ฉิ่ง” บอกจังหวะเบา เสียง “ฉับ” บอกจังหวะหนัก ปกติจะตีฉิ่งและฉับสลับกันไป ยกเว้นอาจจะมีเพลงบางเพลงที่ตีเสียงฉิ่งอย่างเดียวหรือตีเสียงฉับอย่างเดียว

แผนผังการตีฉิ่ง

หมายเหตุ : เครื่องหมาย   -   =   เสียงฉิ่ง

                                          +   =   เสียงฉับ

๑.๓ จังหวะหน้าทับ จังหวะหน้าทับ หมายถึง การนับจังหวะด้วยการตีกลอง เมือกลองตีจบ ๑ จังหวะหน้าทับเรียกว่า ๑ จังหวะ ตีจบ ๒ จังหวะหน้าทับ เรียกว่า ๒ จังหวะ จังหวะของการ

ตีกลองเรียกว่า “หน้าทับ” ๑. จังหวะหน้าทับปรบไก่ ๒. จังหวะหน้าทับสองไม้ จังหวะหน้าทับที่สำคัญ

ของดนตรีไทย ได้แก่

แผนผังการตีจังหวะหน้าทับ

แผนผังการตีจังหวะหน้าทับสองไม้

                ๒. ระบบเสียง (Scale)

ระบบเสียงของดนตรีไทย แบ่งเป็น ๗ เสียง โดยระยะห่างจากเสียงหนึ่งไปอีกเสียงหนึ่งมีระยะห่างเท่ากันโดยตลอด ระบบเสียงของไทยหรือบันไดเสียงของไทยเรียกว่า “ทาง”

                ๓. ทำนองเพลง

ทำนองเพลง หมายถึง ระดับเสียงสูงๆ ต่ำๆ ทีมีความสั้นยาวแตกต่างกันออกไป ทำนองเพลง

ในดนตรีแบ่งออกเป็น ๒ ชนิด คือทำนองเพลงทางร้องและทำนองเพลงทางบรรเลง

                ๔. การประสานเสียง (Harmony)

การประสานเสียง เกิดจากการร้องหรือบรรเลงดนตรีคนละแนวเสียงให้ดังไปพร้อมๆ กัน การประสานเสียงของดนตรีไทยเกิดทั้งการขับร้องและการบรรเลง

เสิยงประสานที่เกิดจากการขับร้อง การขับร้องที่ทำให้เกิดการประสานเสียง มีอยู่ ๓ แบบ คือ ร้องคลอ ร้องเคล้า และร้องลำลอง

เสียงประสานจากการบรรเลงดนตรี เกิดจากเครื่องดนตรีชนิดเดียวกัน บรรเลง ๒ เสียงพร้อมกันเช่น จะเข้ ขิม ฆ้องระนาด หรือเครื่องดนตรีต่างชนิดกันบรรเลงพร้อมกันคนละแนว ก็จะทำให้เกิดเสียงประสานขึ้น

๕. รูปพรรณหรือพื้นผิว (Texture)

พื้นผิวของดนตรี คือ แนวเสียงต่างๆ ที่เกิดขึ้นในบทเพลงนั้นๆ แนวเสียงที่ถือว่าเป็นพื้นผิวของดนตรีมีทั้งที่เกิดในแนวตั้งและแนวนอนทำให้ เกิดเป็นพื้นผิวในแบบต่างๆ

๕.๑ โมโนโฟนี (Monophony) คือ เพลงที่มีทำนองเดียว ไม่มีเสียงอื่นมาประกอบ

๕.๒ โฮโมโฟนี (Homophony) คือ เพลงที่มีแนวทำนองเด่นอยู่ที่ทำนองหลักเพียงแนวเดียวแนวเสียงอื่นเป็นเพียงส่วนประกอบให้ทำนองหลักมีความไพเราะมากขึ้น

๕.๓ โพลิพโฟนี (Polyphony) คือ เพลงที่มีทำนองมากกว่า ๒ ทำนอง แด่ละทำนองมีความสำคัญเท่าๆ กัน ความสัมพันธ์ของแต่ละทำนองจะอยู่ที่เสียงในแนวนอน

๕.๔ เฮเทอโรโฟนี (Heterophony) คือ เพลงที่มีทำนองมากกว่า ๒ ทำนองขึ้นไป ทำนองนี้ไม่มีการใช้คอร์ด มีเพียงทำนองหลัก และมีการแปรทำนองหลักออกเป็นแนวต่างๆ ตามชนิดของเครื่องดนตรี การแปรทำนองนี้ต้องกลมกลืนกับทำนองหลักของดนตรีไทย

๖. รูปแบบหรือคีตลัก์ (Forms)

คีตลักษณ์ หมายถึง รูปแบบโครงสร้างทำนองเพลง รูปแบบโครงสร้างของทำนองเพลงไทย จะแบ่งทำนองออกเป็นท่อนดังนี้

๖.๑ เพลงท่อนเดียว เช่น เพลงลาวครวญ เพลงเงี้ยวรำลึก

๖.๒ เพลงสองทอน เช่น เพลงแขกต่อยหม้อ เพลงลาวเสี่ยงเเทียน

๖.๓ เพลงสามท่อน เช่น เพลงลาวดวงเดือน ลาวคำหอม เพลงแขกสาหร่าย

๖.๔ เพลงสี่ท่อน เช่น เพลงชมแสงจันทร์ เพลงใบ้คลั่ง

๖.๕ เพลงห้าทอน เช่น เพลงพม่าห้าท่อน

                ๗. สีสันของเสียง (Tone color)

สีสันของเสียง หมายถึง ความหลากหลายของเสียงที่เกิตจากเครื่องดนตรีต่างชนิดกัน บรรเลงในบทเพลงเดียวกัน วงดนตรีแต่ละประเภทจะมีสีสันของเสียงที่แตกต่างกันด้วย เช่น วงปี่พาทย์ ก็จะมีสีสันที่แตกต่างจากวงเครื่องสาย เป็นต้น ถ้าเป็นเครื่องดนตรีระนาดเอกสีสันของเสียงก็แตกต่างจาก ฆ้องวงเล็ก เป็นต้น

กิจกรรมส่งเสริมการเรียนรู้

๑. ให้นักเรียนจัดกล่ม กลุ่มละ ๔-๕ คน ค้นคว้าเรื่ององค์ประกอบของดนตรีไทยหัวข้อจังหวะ เพื่ออภิปรายหน้าชั้นเรียน

๒. ให้นักเรียนจัดกลุ่ม กลุ่มละ ๔-๕ คน ค้นคว้าเรื่ององคประกอบของดนตรีไทย หัวข้อระบบเสียงทำนองเพลง การประสานเสียง รูปพรรณหรือพื้นผิว ประเด็นใดประเด็นหนึ่ง แล้วจัดทำเป็นรูปเล่มรายงาน

คำถามท้ายหน่วยการเรียนรู้

ให้นักเรียนตอบคำถามต่อไปนี้

๑. จังหวะที่ใช้อยู่ในวงดนตรีไทยมีอยู่กี่ชนิด

๒. การแบ่งระบบเสียงของไทยแบ่งอย่างไร

๓. ทำนองเพลง (Melody) หมายถึงอะไร

๔. การปรั้ สานเสียง (Hamony) หมายถึงอะไร

๕. เฮเทอโรโฟนี (Heterophony) คืออะไร

ประวัติความเป็นมาของดนตรีไทยจากวัฒนธรรมไทย

ประวัติความเป็นมาของดนตรีไทยจากวัฒนธรรมไทย

ประวัติความเป็นมาของดนตรีไทยจากวัฒนธรรมต่างๆ

  ดนตรีไทยมีมาแต่สมัยสุโขทัย และพัฒนาสืบเนื่องต่อมาจนปัจจุบันทั้งเครื่องดนตรีรูปแบบการบรรเลง วิธีเล่น บทเพลง และการขับร้อง

สาระการเรียนรู้
          ประวัติความเป็นมาของดนตรีไทย
          กิจกรรมฝึกทักษะที่ควรเพิ่มให้นักเรียน
          อธิบายประวัติความเป็นมาของดนตรีไทย

          ดนตรีไทยมีความสัมพันธ์กับชีวิตคนไทยตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ดนตรีไทยได้ถูกนำมาบรรเลงเพื่อวัตถุประสงค์ต่างกัน เช่น บรรเลงประกอบพิธีต่าง ๆ ตามความเชื่อของแต่ละบุคคลหรือท้องถิ่นเพื่อความบันเทิงของคนในชุมชน เพื่อแสดงความสัมพันธ์ระหว่างหนุ่มสาว เพื่อประกอบการแสดงหรืออาจกล่าวได้อย่างสั้นๆ ว่า ดนตรีมีความสัมพันธ์กันตั้งแต่เกิดจนตาย ลักษณะและรูปแบบของดนตรีมักมีความเรียบง่ายตามลักษณะของสังคม และประเภทของงาน
          วิวัฒนาการของดนตรีไทยแต่ละยุค เราพิจารณาจากเอกสารทางประวัติศาสตร์ทุกประเภท นับจากที่พ่อขุนรามคำแหงทรงประดิษฐ์อักษรไทยเป็นต้นมา ตลอดจนวรรณคดีทุกเรื่องที่มีการกล่าวอ้างถึงดนตรีไทย

 

สมัยกรุงสุโขทัย

สมัยกรุงสุโขทัย
  ดนตรี สมัยกรุงสุโขทัย มีลักษณะเป็นการขับลำนำและร้องเล่น มีแนวทำนองสั้นๆ ร้องเล่นกันอย่างพื้นเมือง มีเครื่องดนตรีกล่าวอ้างปรากฏในวรรณคดี คือ แตร สังข์ มโหระทึก ฆ้อง กลอง ฉิ่ง ฉาบ บัณเฑาะว์ซอพุงตอ (ซอสามสาย) ปี่ไฉน ระฆัง และกังสดาล เป็นต้น ซึ่งสันนิษฐานว่า วงดนตรีไทยในสมัยสุโขทัยมีดังนี้
          ๑. วงบรรเลงพิณ มีผู้บรรเลง ๑ คน ดีดพิณและร้องลำนำไปด้วย
          ๒. วงขับไม้ มีผู้บรรเลง ๓ คน คือ
 

๑.วงบรรเลงพิณ ๒.วงขับไม้

  คน ขับลำนำ คนสีซอสามสาย และคนไกวบัณเฑาะว์ วงดนตรีนี้เรียกว่า วงขับไม้ เป็นวงดนตรีโบราณของไทยที่ถือว่าเป็นของสูงศักดิ์ โอกาสที่จะขับไม้คือ ในพระราชพิธีสมโภช เช่น สมโภชพระมหาเศวตฉัตร สมโภชเจ้าฟ้าและสมโภชช้างเผือก

  ๓.วงปี่พาทย์ เป็นวงปี่พาทย์เครื่องห้าแยกเป็น ๒ ชนิด คือ
  ๓.๑ วงปี่พาทย์เครื่องหาอย่างเบา
  ๓.๒ วงปี่พาทย์เครื่องห้าอย่างหนัก

วงปี่พาทย์เครื่องห้าอย่างเบา(สุโขทัย)

๓.๑ วงปี่พาทย์เครื่องห้าอย่างเบา มีเครื่องดนตรี ๕ ชิ้น คือ ปี่นอก โทน ๒ ใบ ฆ้องคู่ และ ฉิ่งใช้ประกอบการแสดงละครชาตรี ซึ่งเป็นละครเก่าแก่ของไทย

วงปี่พาทย์เครื่องห้าอย่างหนัก(สุโขทัย)

          ๓.๒ วงปี่พาทย์เครื่องห้าอย่างหนัก มีเครื่องดนตรี ๕ ชิ้น คือ ปี่ใน ตะโพนไทย ฆ้องวงใหญ่กลองทดั ๑ ใบ และฉิ่ง ใช้ประกอบงานพิธีและการแสดงมหรสพต่างๆ

วงมโหรีเครื่องสี่

          ๔. วงมโหรี เป็นการนำวงบรรเลงพิณและวงขับไม้มาผสมกัน เป็นลักษณะของวงมโหรีเครื่องสี่ประกอบด้วยผู้บรรเลง ๔ คน คือ คนขับลำนำและ ตีกรับพวงให้จังหวะ คนสีซอสามสายคลอเสียงร้องคนดีดกระจับปี่ และคนตีโทนกำกับจังหวะ

สมัยกรุงศรีอยุธยา

สมัยกรุงศรีอยุธยา
          มีเครื่องดนตรีเพิ่มขึ้นดังปรากฏหลักฐานในกฎมนเทียรบาล สมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถว่า “ห้ามร้องเพลงเรือ เป่าขลุ่ย สีซอ ดีดกระจับปี่ ดีดจะเข้ ตีโทนทับ ในเขตพระราชฐาน” แสดงว่ามีผู้นิยมเล่นดนตรีมาก เสียงระเบ็งเซ็งแซ่จนต้องตรากฎมนเทียรบาลออกมาห้ามไว้ วงดนตรีสมัยนี้เปลี่ยนจากสมัยสุโขทัย ดังนี้

วงปี่พาทย์เครื่องห้า(อยุธยา)

          ๑. วงปี่พาทย์เครื่องห้า การจัดวงคล้ายกับสมัยสุโขทัยแต่สมัยอยุธยาได้เพิ่มระนาดเอกเข้ามา
วงดนตรีจึงประกอบด้วยระนาดเอก ปี่ใน ฆ้องวงใหญ่ กลองทัด ๑ ใบ ตะโพนไทยและฉิ่ง

วงมโหรีเครื่องหก

          ๒. วงมโหรี พัฒนาจากวงมโหรีเครื่องสี่ เป็นวงมโหรีเครื่องหก ประกอบด้วย ซอสามสายคลอ
เสียงร้องกระจับปี่ โทน รำมะนา ขลุ่ย กรับพวง

 

สมัยกรุงธนบุรี

สมัยกรุงธนบุรี
  ระยะ เวลาเพียง ๑๕ ปี บ้านเมืองอยู่ในระหว่างฟื้นฟูบูรณะประเทศหลังจากสงคราม จึงไม่มีหลักฐานการเปลี่ยนแปลงใดๆ ดนตรีจึงยังคงรูปแบบเหมือนสมัยอยุธยา

สมัยกรุงรัตนโกสินทร์

สมัยกรุงรัตนโกสินทร์

วงปี่พาทย์เครื่องห้า

          สมัยรัชกาลที่ ๑ การ จัดวงปี่พาทย์เครื่องห้าได้เพิ่มกลองทัดเข้ามาในวงอีก ๑ ใบ ทำให้วงปี่พาทย์มีกลองทัด ๒ ใบ เสียงสูงและเสียงต่ำเป็นที่นิยมในปัจจุบัน

วงปี่พาทย์เสภา(เครื่องเดี่ยว)   วงปี่พาทย์เสภา(เครื่องคู่)

          สมัยรัชกาลที่ ๒ เป็น ยุคทองของดนตรีไทย เพราะรัชกาลที่ ๒ ทรงโปรดดนตรีไทยมากเป็นพิเศษ พระองค์มีซอ ๓ สายคู่พระหัตถ์ ชื่อซอสายฟ้าฟาด และได้พระราชนิพนธ์เพลงบุหลันลอยเลื่อนซึ่งไพเราะมาก ในสมัยรัชกาลที่ ๒ ได้นำวงปี่พาทย์มาบรรเลงประกอบการขับเสภาเป็นครั้งแรก มีการสร้างกลองชนิดใหม่เรียกกลองสองหน้า ซึ่งดัดแปลงมาจากเปิงมางของมอญพเพื่อใช้แทนตะโพนไทย และกลองทัดซึ่งดังกลบเสียงร้อง

วงปี่พาทย์เครื่องคู่

          สมัยรัชกาลที่ ๓ มีการพัฒนาวงปี่พาทย์เครื่อง โดยได้ประดิษฐ์ระนาดทุ้มคู่กับระนาดเอก และประดิษฐ์ฆ้องวงเล็กคู่กับฆ้องวงใหญ่

วงปี่พาทย์เครื่องใหญ่

          สมัยรัชกาลที่ ๔ มี การประดิษฐ์เครื่องดนตรีเพิ่มขึ้น คือ ระนาดเหล็ก วงปี่พาทย์เครื่องคู่จึงพัฒนามาเป็นวงปี่พาทย์เครื่องใหญ่ นอกจากนี้มีการผสมวงเครื่องสายขื้นอีกด้วย

วงปี่พาทย์ดึกดำบรรพ์

          สมัยรัชกาลที่ ๕ มี การปรับปรุงวงปี่พาทย์ชนิดใหม่ เรียกว่าปี่พาทย์ดึกดำบรรพ์ ใช้บรรเลงประกอบ การแสดงละครดึกดำบรรพ์ มีลักษณะเสียงทุ้ม นิ่มกว่าวงปี่พาทย์ชนิดอื่นๆ

วงเครื่องสายผสมขิม

          สมัยรัชกาลที่ ๖ วงดนตรีได้พัฒนารูปแบบขึ้นอีก คือ มีการนำเครื่องดนตรีของต่างชาติมาผสมเช่นวงเครื่องสายนำเอาขิมของจีนมาผสม และนำออร์แกนของฝรั่งเข้ามาผสมเป็นรูปแบบของวงเครื่องสายผสมนอกจากนี้ยังนำ เอาอังกะลุงซึ่งเป็นเครื่องดนตรีของอินโดนีเซียเข้ามาด้วย
 

วงเครื่องสายผสมเปียนโน

วงอังกะลุง

          สมัยรัชกาลที่ ๗ พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงสนพระทัยดนตรีไทยมาก และได้พระราชนิพนธ์เพลงไพเราะไว้ คือ เพลงโหมโรงคลื่นกระทบฝั่ง เพลงเขมรละออองค์ (เถา) เพลงราตรีประดับดาว (เถา) ยุคนี้เป็นยุคดนตรีรุ่งเรืองถึงขีดสุด แต่เมื่อมีการเปลี่ยนแปลงการปกครองใน พ.ศ. ๒๔๗๕ ดนตรีไทยเริ่มซบเซาลงเพราะเป็นหัวเลี้ยวหัวต่อทางการเมืองประกอบกับนโยบาย ของรัฐบาลที่ต้องการให้ประเทศไทยทัดเทียมกับอารยประเทศทั้งหลาย จึงห้ามมิให้ดนตรีไทยบรรเลง ถ้าไม่ได้ขออนุญาตก่อนนับตั้งแต่นั้นตนตรีไทยก็ซบเซาลง แม้ภายหลังนโยบายดังกล่าวยกเลิกไป แต่ดนตรีไทยก็ไม่ได้เจริญรุ่งเรือง
 

          ปัจจุบัน เป็นที่น่ายินดีที่ดนตรีไทยได้รับการส่งเสริมสนับสนุนอีกครั้ง ด้วยความสนพระทัยของ
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ซึ่งทรงพระปรีชาสามารถด้านดนตรีไทย จนเป็นที่ประจักษ์ ยังผลให้หน่วยงาน สถาบันการศึกษาตางๆ หันมาจัดกิจกรรมดนตรีไทยเพื่อสนองเบื้องยุคลบาทของพระองค์ เช่น รัฐบาลกำหนดให้มีวงมหาดุริยางค์เพื่อเทิดพระเกียรติพระองค์ ที่ทรงมีคุณูปการด้านดนตรีไทย รวมทั้งเยาวชนรุ่นใหม่ให้ความสนใจดนตรีไทยเพิ่มขึ้น จึงหวังได้ว่าดนตรีไทยจะยังคงอยู่คู่สังคมไทยตลอดไปตราบนานเท่านาน

กิจกรรมส่งเสริมการเรียนรู้
          ให้นักเรียนจัดกลุ่ม กลุ่มละ ๔-๕ คน ค้นคว้าวิวัฒนาการดนตรีสมัยสุโขทัย กรุงศรีอยุธยา กรุงธนบุรี และรัตนโกสินทร์ มีความแตกต่างกันอนย่างไร อภิปรายหน้าชั้นเรียน

คำถามท้ายหน่วยการเรียนรู้

ตอนที่ ๑
ให้นักเรียนตอบคำถามต่อไปนี้
          ๑. วงปี่พาทย์ที่ใช้ประกอบการแสดงละครชาตรี คือวงปี่พาทย์ชนิดใด
          ๒ วงปี่พาทย์เครื่องห้าสมัยอยุธยาต่างกับวงปี่พาทย์เครื่องห้าสมัยปัจจุบันอย่างไร
          ๓. ในสมัยรัชกาลที่ ๖ มีวงดนตรีชนิดใดเกิดขึ้นบ้าง 

ตอนที่ ๒

คำชี้แจง ให้นักเรียนเขียนเครื่องหมาย X ทับตัวอักษรหน้าคำตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงข้อเดียว

๑. จากหลักฐานที่ค้นคว้าเกี่ยวกับดนตรีไทยพบว่ามีมาตั้งแต่สมัยใด

ก. สมัยกรุงสุโขทัย

ข. สมัยกรุงศรีอยุธยา

ค. สมัยกรุงธนบุรี

ง. สมัยกรุงรัตนโกสินทร์

๒. วงดนตรีไทยในสมัยกรุงสุโขทัยที่มีผู้บรรเลงและขับร้องเพียงคนเดียวคือวงดนตรีใด

ก. วงขับไม้

ข. วงมโหรี

ค. วงปี่พาทย์

ง. วงบรรเลงพิณ

๓. ระนาดเอกสันนิษฐานว่าเกิดขึ้นในสมัยใด

ก. สมัยกรุงสุโขทัย

ข. สมัยกรุงศรีอยุธยา

ค. สมัยกรุงธนบุรี

ง. สมัยกรุงรัตนโกสินทร์

๔. สมัยรัชกาลที่ ๑ ได้เพิ่มเครื่องดนตรีชนิดใด

ก. ปีใน

ข. ระนาดเอก

ค. กลองทัด ๑ ใบ

ง. ตะโพนไทย

๕. ยุคทองของดนตรีเกิดขึ้นในสมัยใด

ก. รัชกาลที่ ๑

ข. รัชกาลที่ ๒

ค. รัชกาลที่ ๓

ง. รัชกาลที่ ๔

๖. วงดนตรีที่เกิดขึ้นในสมัยรัชกาลที่ ๓ คือวงดนตรีใด

ก. วงปี่พาทย์เครื่องคู่

ข. วงปี่พาทย์เครื่องใหญ่

ค. วงปี่พาทย์เครื่องห้า

ง. วงปี่พาทย์มอญ

๗.วงดนตรีชนิดใดที่เกิดขึ้นในสมัยรัชกาลที่ ๔

ก. วงปี่พาทย์เครื่องคู่

ข. วงปี่พาทย์เครื่องใหญ่

ค. วงปี่พาทย์เครื่องห้า

ง. วงปี่พาทย์มอญ

๘. วงปี่พาทย์ใดที่เกิดขึ้นในสมัยรัชกาลที่ ๕

ก. วงปี่พาทย์เครื่องคู่

ข. วงปี่พาทย์เครื่องใหญ่

ค. วงปี่พาทย์เครื่องห้า

ง. วงปี่พาทย์ดึกดำบรรพ์

๙. วงอังกะลุงมีขึ้นในสมัยใด

ก. รัชกาลที่ ๑

ข. รัชกาลที่ ๓

ค. รัชกาลที่ ๖

ง. รัชกาลที่ ๗

๑๐. เพลงโหมโรงคลื่นกระทบฝั่งเกิดขึ้นในสมัยใด

ก. รัชกาลที่ ๒

ข. รัชกาลที่ ๔

ค. รัชกาลที่ ๖

ง. รัชกาลที่ ๗

*******************************

สุนทรภู่  กวีเอกของไทยเราได้สดุดี “การดนตรี” ไว้ในเรื่องพระอภัยมณีว่า

"...อันดนตรี มีคุณทุก อย่างไป
ย่อมใช้ได้ ดังจินดา ค่าบุรินทร์
ถึงมนุษย์ ครุฑา เทวราช
จัตุบาท กลางป่า พนาสิน
แม้นปี่เรา เป่าไป ให้ได้ยิน
ก็สุดสิ้น โทโส ที่โกรธา
ให้ใจอ่อน นอนหลับ ลืมสติ
อันลัทธิ ดนตรี ดีหนักหนา
ซึ่งสงสัย ไม่สิ้น ในวิญญา
จงนิทรา เถิดจะเป่า ให้เจ้าฟัง..."

พระอภัยมณี (พบสามพราหมณ์)